Birlik Vakfı

ATİK ALİ PAŞA MEDRESESİ'NİN TARİHÇESİ

Şehirlerin her dönemde önemini koruyan merkezleri vardır. Bu özellikle İstanbul için geçerlidir. İşte bugün Çemberlitaş olarak bilinen Sedefçiler bölgesi de bunlardan biridir. Şehrin kurucularından İmparator Konstantin,yeniden imar hareketlerine başladığı zaman (MS. 330) Mese Caddesi (Divanyolu) üzerinde "Forum Konstantini" olarak anılan ve büyük bir anıt ile süslenen bir meydan yaptırmıştı. İşte bu alan Fatih Sultan Mehmet İstanbul'u fethettikten sonra, bir kültür merkezi olmaya başladı. Ayasofya önünden Fatih'e kadar uzanan caddenin sağ ve sol taraflarında çeşitli külliyeler yükseldi. 

Birlik Vakfı Genel Merkezi'nin bulunduğu medrese ise, bu imar hareketlerinin bir parçası olarak II. Beyazıd'ın (1481 - 1512) sadrazamlarından, Şahkulu Vakasında Şehit düşerek harp meydanında ölen ilk sadrazam Atik Ali Paşa (Ö:1511) tarafından "Forum Konstantin" çevresinde yaptırıldı. Külliye Medreseden başka, Cami, İmaret, Tekke, Türbe, Sıbyan Mektebi ve Elçi Hanından oluşuyordu. 

Kesin İnşa tarihi bilinmeyen ancak, karşısındaki Caminin yapımı 1496-1497 (Hadikatü-l Cevami adlı eserde belirtildiğine göre) olduğu için, buna yakın bir tarihte inşa edildiği tahmin edilen Medrese, 16 Oda ve 1Mescit-Dershaneden meydana geliyor. Fakat Tramvay şebekesi için caddenin genişletilmesi çalışmaları sırasında, öndeki 4 hücre kesilmiş ve geridekilerin üzerine eklenmiştir. Medrese caddeden mimarisiyle bağdaşmayan kapı ve duvarlarla ayrılmıştır. Bu belediyecilik hareketinden aynı hat üzerinde bulunan Kemankeş Mustafa Paşa Medresesi ile Köprülü Medresesi de paylarını almış ve ön kısımlarını kaybetmişlerdir. 

Osmanlı Medrese Mimarisine uygun olarak bir şadırvan avlusunu çeviren kubbeli revaklardan oluşan Medresenin hücreleri de ocaklı ve kubbelidir. Tam ortada ise büyük kubbesiyle Dershane-Mescit bulunmaktadır. Revak sütunları inşa esnasında rastlanan harap Bizans binalarından devşirilmiştir. Bu sebepten sütunların ölçüleri birbirini tutmaz.

Kılıç Ali Paşa, vakfiyesine göre külliye Filipe'den Kavak'a kadar çeşitli yerlerdeki köy, mezra ve dükkan gelirlerini ayırmıştır. Ayrıca Medreseye 6 cilt Kur'an-ı Kerim, 11 cilt tefsir, 20 cilt hadis, 35 cilt füru, 9 cilt usul, 11 cilt merani, 7 cilt kelam, 3 cilt tasavvuf, 9 cilt felsefe, 7 cilt lügat ve 1 cilt mantık kitabı vakfetmiştir. Yine Vakfiyeye göre müderrise günlük 40 akçe, talebelere ise 30 akçe veriliyordu. 

Vakıf Binası olarak tarafımızdan restore edilerek hizmete açılan Atik Ali Paşa Medresesi'nin 500 yıllık ömrünün bir o kadar daha uzun olması ve hayra hizmete vesile olmasını diliyoruz...